Dé oorzaak van burn-out is simpeler dan je denkt

De Wereld Gezondheid Organisatie erkent burn-out als een beroepsziekte. Dit impliceert dat burn-out alleen ontstaat op het werk, daarom wordt nog vaak gedacht dat burn-out ontstaat door werkdruk. Maar dit klopt niet helemaal. Werkdruk kan een oorzaak van burn-out zijn, maar doorgaans is dit niet de enige oorzaak. De aanleidingen van burn-out zijn vaak complex en allerlei druppels en schakels die emmers uiteindelijk, soms pas na jaren, doen overlopen.

Toch is burn-out een optelsom van het volgende: veel en/of langdurige stress, maar vooral te weinig hersteltijd.

Mensen zijn flexibele wezens, we kunnen best goed tegen stress. En ja, de ene mens net wat beter dan de andere, maar we zijn veerkrachtig. Mits je als mens voldoende ademruimte neemt (of krijgt). Heb je stress of spanning? Dan moet je lichaam dat ‘ontladen’ en daarna heb je rust nodig om weer op te laden. Verwaarloos je dat, dan ontstaat er langzaam, maar zeker een burn-out. Om te kunnen ontladen en opladen heb je tijd nodig: hersteltijd.

Dat is dan ook de reden dat de ene persoon wel uitvalt en de andere persoon niet: de ene persoon is net wat beter geaard en neemt (vaak onbewust) meer rust en ruimte, meer hersteltijd. En die hersteltijd ziet er voor iedereen en in elke situatie anders uit: een wijntje drinken met vrienden kan voor de ene persoon ware ontspanning zijn, terwijl de ander het beste ontspant op de tennisbaan of onder een dekentje op de bank. Wat wel voor iedereen geldt: dat lijf en dat hoofd moeten af en toe UIT.

Hoe ontstaat een burn-out?

Door allerlei omstandigheden, denk aan die werkdruk; conflict; een laag zelfbeeld; perfectionisme; onverwerkt trauma; emoties niet kunnen uiten; de prestatiemaatschappij; een vader die hoge verwachtingen van je heeft; slapeloosheid, en vaak een mix hiervan, staat je lichaam continue AAN. Je hebt eigenlijk altijd een bepaalde mate van stress. Je maakt veel cortisol (het stress hormoon) aan. Dit voelt lange tijd eigenlijk best lekker en sterk: je kan maar doorgaan, presteert best veel en voelt niet veel meer en kunt dus niet meer goed naar je lichaam luisteren.

Tot je op een bepaald moment voelt dat ontspannen steeds lastiger wordt. Vaak sluipt dit erin en blijf je hierdoor dus maar AAN staan. Het lukt je niet je te concentreren op een serie, dan pak je ongemerkt je telefoon erbij om te scrollen. AAN. Aan het lezen van een boek begin je al helemaal niet meer, want AAN. En voel je je moe, dan pak je koffie of ga je een stuk hardlopen, omdat je je dan weer even verkwikt voelt, maar blijf je gewoon AAN staan.

Er komt een moment dat je voelt dat je wel degelijk rust nodig hebt, dat je lijf echt heel moe wordt en dat je niet meer goed herstelt, zelfs niet als je een weekend lang slaapt (als dat nog lukt). Rust nemen is vaak eng en ongemakkelijk, want je lijf neemt direct de ruimte in en er gebeuren allerlei vervelende dingen: je voelt je ineens heel verdrietig of boos, je krijgt misschien wel griep en je vermoeide lijf doet pijn. Blijf je in beweging, dan voel je dat tenminste niet (maar maak je het wel nog erger).

Doordat je lijf zoveel stress heeft, werken bepaalde mechanismen in je lichaam steeds minder goed: je weerstand wordt steeds lager, je darmen werken niet goed, je krijgt spierpijn terwijl je weinig tot niets hebt gedaan, je begint slechter te slapen (of juist meer), je voelt je continue gejaagd, je bent schrikkerig, maakt fouten op je werk, kunt niets meer onthouden en je vindt jezelf steeds minder leuk. Je zou hier nog zo’n 60 andere vage klachten aan toe, die kun je hier afvinken.

Je bent opgebrand. Omdat je te lang niet naar je lichaam hebt geluisterd en te weinig rust hebt genomen.

Wat is een burn-out?

Burn-out is niet iets dat je onder een scan kan zien of kan vinden in je bloed. Het wordt vaak gezien als een syndroom en dat betekent dat het een optelsom is van allerlei klachten, zoals hierboven genoemd. Belangrijk is dat die klachten niet door een andere medische oorzaak worden veroorzaakt. Het lastige aan het diagnosticeren van een burn-out is, dat er niet echt een vaste richtlijn voor is, het staat bijvoorbeeld niet in de DSM V, het handboek voor psychologen en psychiaters. Daarnaast kan een burn-out bijvoorbeeld de overgang (of andere aandoening) versterken, kun je een burn-out krijgen door de overgang én lijkt het heel erg op de overgang. Maar ook op andere stoornissen, syndromen en ziektes kan het heel erg lijken.

Zo heb ik bijvoorbeeld in mijn praktijk voorbeelden van mensen die eerst zijn gediagnosticeerd met een angststoornis, terwijl ze waren opgebrand en daardoor angst- en paniekaanvallen kregen. Ook lopen oorzaak en gevolg nogal eens door elkaar heen: je kunt een  burn-out krijgen van slapeloosheid, maar je kunt ook een slaap probleem ontwikkelen door je burn-out.

Laten we het voor nu niet te ingewikkeld maken: een burn-out is een bundel van symptomen die veroorzaakt worden door langdurige spanning en met name te weinig hersteltijd. Je bent emotioneel en fysiek uitgeput, je herkent jezelf niet meer, je zelfbeeld is gedaald. Je zenuwstelsel is volledig ontregelt en reguleert zichzelf niet meer. Dit uit zich in allerlei fysieke en mentale klachten.

Burn-out voorkomen?

Ik hoop natuurlijk dat je dit leest en dat je nog niet volledig uitgeput en uitgevallen bent. Neem dan alsjeblieft de juiste afslag en doe het volgende (overigens ook goed om te lezen als je wel overspannen bent of een burn-out hebt):

1. Neem je lichaam en diens signalen heel erg serieus. Je hoofd wil waarschijnlijk van alles, veroorzaakt door de onrust, verwachtingen, aangeleerde patronen en alles wat er op een dag te doen is, maar je lichaam moet weer de leiding krijgen. En dat voelt wellicht ongemakkelijk, maar je gezondheid is zo belangrijk!
2. Back to the basics: gezond eten (veel groenten en fruit, onbewerkte voeding, voldoende eten. Laat alcohol, bewerkte voedingsmiddelen en te veel cafeïne zoveel mogelijk links liggen), regelmatig bewegen (maar niet te extreem!), ga naar buiten, plan veel ontspan momenten en tijd voor jezelf, slaap voldoende.
3. Zoek hulp en praat hierover met de mensen om je heen. Vraag of mensen je kunnen helpen met praktische zaken, neem je manager in vertrouwen, wees eerlijk over hoe je je echt voelt naar een fijne vriend(in). Het uiten van je emoties (=signalen van je lichaam) aan een ander en/of alleen aan jezelf, helpt je ook te ontstressen en ontladen.
4. Knoop in je oren dat niet alles perfect, nuttig of dringend hoeft te zijn. Neem tijd, neem ruimte in, neem jezelf serieus.
5. Leef in golfjes: rusten is dus belangrijk, doe je dat te weinig en te laat, dan is je cortisol, oftewel je stresslevel naar grote hoogtes gestegen en wordt rust nemen en je lijf kalmeren een grote uitdaging. Leven in golfjes betekent: span je in (werk, sport, ga uit, doe het huishouden, whatever) en ontspan, kom tot rust, adem. Span je weer in (hoge golf), en ontspan (lage golf). In de praktijk betekent dat dat je je (werk)afspraken niet te dicht op elkaar moet plannen, maar 15 minuten reis-, verwerk- of koffie tijd tussendoor plant. Je verdeelt je sociale afspraken over de dagen heen en plant ze niet allemaal op één dag. Na je werk ga je even zitten, in plaats van direct je hele huishouden en al je zorgtaken in één keer te doen. En het belangrijkste: rust hoef je niet te verdienen. Daar heb je gewoon recht op, ook als je niks hebt gedaan of gepreteerd.

Hoe herstel je van een burn-out?

Ben je toch voor de bijl gegaan en zit je thuis? Ik wil je als eerste zeggen: het is echt super rot dat je dit overkomt, weet ook dat dit niet dom of sullig is. Het gebeurt super veel mensen en doorgaans bij mensen die veel te lang te sterk zijn geweest. Het is niet jouw schuld, we leven in een rare tijd en een veeleisende maatschappij. Het is wél jouw verantwoordelijkheid om zelf (maar niet alleen!) te herstellen:

Herstellen gaat in fasen en bij die fasen heb je mijn inziens hulp nodig. Want wat je overkomt is vaak doodeng. Zoals gezegd sluipt het erin en heb je geen idee, omdat het zo vaag én veel omvattend is, wat je wel en beter niet kunt doen.

De fasen zien er grofweg zo uit:

• Je lichaam moet herstellen en kalmeren.
• Je moet onderzoeken waar jouw specifieke burn-out door is ontstaan. Welke aspecten en patronen hebben dit veroorzaakt.
• Je moet dingen in de praktijk anders gaan doen, die patronen doorbreken.
• Die patronen en je herstel moet je bestendigen totdat je nieuwe gezondere patronen hebt ontwikkeld.

Tot slot, aan de basis van dit alles ligt een gezonde leefstijl, heel saai, maar dat is niets anders dan: gezonde (en voldoende!!) voeding, beweging, voldoende slaap en ontspanning, een gezonde en positieve mindset.

Dit lukt niet alleen

Door al die stress leef je in een tunnelvisie. Vaak zie ik mensen die op dezelfde manier waarop ze een burn-out hebben ontwikkelt, ook proberen te herstellen: heel rigide 10.000 stappen per dag zetten, elke dag verplicht een mindfullness programma volgen, keihard aan zichzelf werken ‘omdat dat moet’, extreem gezond eten. Vooral in beweging blijven en doorgaan. En op zich is dat echt goed en in de basis niet ongezond, maar je lichaam heeft vaak in eerste instantie iets anders nodig: namelijk dat je stopt met werken, letterlijk een tijdje bij de pakken neer gaat zitten. Die rot burn-out accepteren en de situatie omarmen.

Patronen in jezelf ontdekken lukt vaak nog wel, maar ze daadwerkelijk doorbreken en volledig doorzien, daar heb je een spiegel in de vorm van een gespecialiseerde coach of psycholoog voor nodig.

En meestal heb je iemand nodig die je aan de hand neemt en vertelt wat je beter wel en beter niet kan doen. Totdat je dat weer steeds beter zelf kan, want van een burn-out kun je heel goed herstellen. Dat heeft wel tijd en energie nodig, maar het kan écht. Met de juiste hulp en de juiste mensen om je heen.

Wij bieden met onze ervaren en kundige coaches en psychologen de juiste hulp bij elke stap. We zijn praktisch en doortastend. Wil je meer weten? Lees hier alles over onze unieke methode én onze burn-out coaches.

Heb je al hulp van een psycholoog, maar blijft het burn-out gedeelte wat onder belicht of past een coachtraject om wat voor reden dan ook niet bij je of woon je gewoonweg niet in de buurt van Groningen? Check dan ook eens ons online programma. Het voordeel: je kunt over 5 minuten starten met je herstel! Klik hier voor meer informatie en aanmelden.

Heb je naar aanleiding van dit blog vragen? Mail ons gerust!